Εξετάζουμε τη θρεπτική αξία της γλυκοπατάτας. Ποια η σχέση της με την πατάτα και ποια είναι η καλύτερη εποχή να την καταναλώνουμε; Τι κερδίζουμε από την κατανάλωσή της και ποιοι πρέπει να προσέχουν την ποσότητα που θα φάνε;

 

Με ιστορία δεκάδων αιώνων

Η γλυκοπατάτα μας έρχεται από τα βάθη της ιστορίας και της Αμερικής. Συγκεκριμένα πιστεύετε ότι προέρχεται από Περού και Ισημερινό με τις πρώτες καλλιέργειες να κάνουν λόγο για 5.000 – 8.000 πριν τις μέρες μας. Ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά μυστήρια είναι ότι η γλυκοπατάτα υπήρχε και στην Πολυνησία πριν φτάσουν εκεί οι Ευρωπαίοι. Πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι υπήρξε επαφή μεταξύ Πολυνήσιων θαλασσοπόρων και λαών της Νότιας Αμερικής αιώνες πριν από τον Χριστόφορο Κολόμβο, ενώ άλλοι εξετάζουν και εναλλακτικές εξηγήσεις.

Μετά τα ταξίδια του Κολόμβου (τέλη 15ου αιώνα), η γλυκοπατάτα μεταφέρθηκε σε Ισπανία και Πορτογαλία και από εκεί εξαπλώθηκε σε Αφρική, Ινδία, Κίνα και Ιαπωνία. Η Κίνα μάλιστα είναι σήμερα ο μεγαλύτερος παραγωγός γλυκοπατάτας στον κόσμο, παρά το γεγονός ότι δεν είναι η πατρίδα της.

 

Τι γίνεται στην Ελλάδα

Στη χώρα μας οι πιο συνηθισμένες κατηγορίες γλυκοπατάτας είναι η πορτοκαλόσαρκη, η λευκόσαρκη και η μωβ. Καλλιεργούνται σε περιοχές όπως η Κρήτη και η Πελοπόννησος (Λακωνία, Μεσσηνία & Ηλεία). Η συγκομιδή γίνεται κυρίως το φθινόπωρο αλλά αν αποθηκευτούν σωστά μπορούν να διατηρηθούν για αρκετούς μήνες.

 

 

Η σχέση της με την πατάτα

Η γλυκοπατάτα δεν είναι συγγενής της κοινής πατάτας. Παρότι και οι δύο σχηματίζουν υπόγεια αποθηκευτικά όργανα, ανήκουν σε διαφορετικές βοτανικές οικογένειες:

• Η γλυκοπατάτα ανήκει στην οικογένεια Convolvulaceae (την ίδια οικογένεια με το περικοκλάδι).

• Η κοινή πατάτα ανήκει στην οικογένεια Solanaceae, μαζί με την ντομάτα, την πιπεριά και τη μελιτζάνα.

Αυτός είναι και ο λόγος που διαφέρουν αρκετά στη σύσταση, στη γεύση και στα φυτοχημικά συστατικά τους, παρότι διατροφικά μοιάζουν σε αρκετά σημεία.

 

 

Περιεκτικότητα σε άμυλο

Εδώ βλέπουμε την περιεκτικότητα σε άμυλο της γλυκοπατάτας, της πατάτας, του καλαμποκιού, του σιταριού και του ρυζιού ανά 100γρ τροφίμου.

 

ΤΡΟΦΙΜΟ	ΑΜΥΛΟ	ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ (ΣΥΝΟΛΟ)
Γλυκοπατάτα	12-15 γρ	20 γρ
Πατάτα	15-17 γρ	17 γρ
Καλαμπόκι	11-13 γρ	19 γρ
Ρύζι	75-80 γρ	80 γρ
Σιτάρι	60-65 γρ	71 γρ

 

Με άλλα λόγια…

 

• Γλυκοπατάτα: Περίπου το 60–70% των υδατανθράκων της είναι άμυλο.
• Πατάτα: Λίγο περισσότερο άμυλο και λιγότερα φυσικά σάκχαρα.
• Γλυκό καλαμπόκι: Παρόμοια ποσότητα αμύλου με τη γλυκοπατάτα, αλλά ελαφρώς περισσότερες φυτικές ίνες.
• Τα δημητριακά όπως το ρύζι και το σιτάρι είναι πολύ πιο πυκνά σε άμυλο, επειδή περιέχουν πολύ λιγότερο νερό.

Ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της γλυκοπατάτας

Το άμυλό της αποτελείται από περίπου 20-30% αμυλόζη και 70-80% αμυλοπηκτίνη.

Αυτή η αναλογία επηρεάζει την υφή της όταν μαγειρεύεται και τον τρόπο με τον οποίο πέπτεται.

Επίσης, αν η γλυκοπατάτα βραστεί ή ψηθεί και στη συνέχεια κρυώσει (π.χ. στο ψυγείο για μια νύχτα), ένα μέρος του αμύλου μετατρέπεται σε ανθεκτικό άμυλο. Το ανθεκτικό άμυλο:

• Δεν απορροφάται πλήρως στο λεπτό έντερο,
• Λειτουργεί σαν πρεβιοτική ίνα,
• Μπορεί να οδηγήσει σε ηπιότερη αύξηση του σακχάρου στο αίμα σε σχέση με την ίδια γλυκοπατάτα όταν καταναλώνεται ζεστή.

Συγκριτικά με την κοινή πατάτα

• Η κοινή πατάτα έχει λίγο περισσότερο άμυλο.
• Η γλυκοπατάτα έχει περισσότερες φυτικές ίνες και φυσικά σάκχαρα, γι’ αυτό έχει πιο γλυκιά γεύση.
• Και οι δύο αποτελούν καλές πηγές σύνθετων υδατανθράκων, αλλά η γλυκοπατάτα υπερέχει σημαντικά σε προβιταμίνη Α (β-καροτένιο), ενώ η κοινή πατάτα παρέχει περισσότερο βιταμίνη C (όταν είναι φρέσκια) και ελαφρώς περισσότερο κάλιο ανά θερμίδα.

 

 

Η γλυκοπατάτα στην έρευνα

Οι γλυκοπατάτες αποτελούν καλή πηγή αρκετών βιοδραστικών ενώσεων, κυρίως (πολυ)φαινολών, τερπενοειδών, τανινών, σαπωνινών, γλυκοζιτών, αλκαλοειδών και φυτοστερολών. Η ποικιλομορφία στο χρώμα της φλούδας και της σάρκας σε αυτό το λαχανικό προκύπτει από τα διαφορετικά επίπεδα (πολυ)φαινολών και καροτενοειδών . Έτσι, οι κυρίαρχες χρωστικές στις μωβ γλυκοπατάτες είναι οι ανθοκυανίνες και τα φαινολικά οξέα, ενώ στις κίτρινες και πορτοκαλί γλυκοπατάτες είναι τα φαινολικά οξέα, τα φλαβονοειδή και τα καροτενοειδή. Εκτός από τη γενετική, η συγκέντρωση και η βιοδιαθεσιμότητα των βιοδραστικών ενώσεων στις γλυκοπατάτες και τα παράγωγα προϊόντα επηρεάζονται από εξωτερικούς παράγοντες όπως το περιβάλλον και η ποικιλία, οι συνθήκες αποθήκευσης και η επεξεργασία. Επιπλέον, τα διαθέσιμα δεδομένα μπορούν να επηρεαστούν από τις μεθόδους εκχύλισης και ανάλυσης.

Παραδοσιακά, οι γλυκοπατάτες έχουν χρησιμοποιηθεί ως σημαντική πηγή υδατανθράκων και ενέργειας τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε άμυλο. Σήμερα, οι γλυκοπατάτες αναγνωρίζονται ως μια εξαιρετικά θρεπτική και χρήσιμη τροφή για την πρόληψη χρόνιων ασθενειών, κυρίως λόγω της περιεκτικότητάς τους σε φυτικές ίνες, φυσικά σάκχαρα, περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες, βιταμίνες Α και C, κάλιο, σίδηρο και ασβέστιο, και της χαμηλής ποσότητας λίπους (κυρίως κορεσμένα λιπαρά), νατρίου και χοληστερόλης.

 

Η τακτική κατανάλωση γλυκοπατάτας ή εκχυλισμάτων πλούσιων στα βιοδραστικά φυτοχημικά τους φαίνεται να είναι επίσης ευεργετική για την ανθρώπινη υγεία, όπως αποδεικνύεται από τη δίαιτα της Οκινάουα. Ωστόσο, οι περισσότερες από τις θετικές επιπτώσεις στην υγεία που έχουν αναφερθεί μέχρι τώρα, οι οποίες θα εξηγηθούν λεπτομερώς στις επόμενες ενότητες, βασίζονται σε μελέτες in vitro και μόνο σε λίγες από αυτές σε ζωικά μοντέλα. Μέχρι στιγμής έχει διεξαχθεί μόνο μία ανθρώπινη δοκιμή (Laveriano-Santos et al, 2022).

 

Θρεπτική αξία γλυκοπατάτας ανά 100γρ τροφίμου

 

	Τιμή
Θερμίδες	78 Kcal
Πρωτεΐνες	1,58 γρ
Υδατάνθρακες	20 γρ
Λίπος	0,3 γρ
Φυτικές ίνες	3 γρ
Ca	22 mg
Fe	0,4 mg
Zn	0,34 mg
Mn	0,417 mg
Vitamin C	14,8 mg
Vitamin B1	0,045 mg
Vitamin B3	0,432 mg
Vitamin B6	0,124 mg
Vitamin B9	11 μg
Vitamin A	709 μg
Vitamin K	1,8 μg
Vitamin E	2,4 mg

 

(ΠΗΓΗ: USDA)

 

Γλυκοπατάτα vs Ρύζι vs Πατάτα vs Κολοκύθα

 

 

Γλυκαιμικός δείκτης

Ο γλυκαιμικός δείκτης εξαρτάται πολύ από την ποικιλία και τον τρόπο μαγειρέματος. Σε γενικές γραμμές θα λέγαμε ότι ο γλυκαιμικός δείκτης της γλυκοπατάτας είναι 45-75. Ενδεικτικά της πατάτας είναι 60-90 και του καλαμποκιού 50-60.

 

Η γλυκοπατάτα ως λύση στον υποσιτισμό

Μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα έγινε στην υποσαχάρια Αφρική. Για την εξάλειψη του υποσιτισμού, περισσότερο για το να αντιμετωπιστούν προκλήσεις όπως καχεκτική ανάπτυξη, το εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και την αυξημένη παιδική θνησιμότητα χρησιμοποιήθηκε η γλυκοπατάτα με πορτοκαλί σάρκα. Συγκεκριμένα, μια  βιοεμπλουτισμένη καλλιέργεια πλούσια σε β-καροτίνη, μια προβιταμίνη Α, που αποτελεί μια πιθανή βιώσιμη προσέγγιση βασισμένη στα τρόφιμα για τον περιορισμό της συχνότητας εμφάνισης ανεπάρκειας βιταμίνης Α. Με βάση τα ευρήματα της ανασκόπησης, τα συμπληρωματικά τρόφιμα με βάση το συγκεκριμένο είδος γλυκοπατάτας θα μπορούσαν να αποτελέσουν καλύτερες εναλλακτικές λύσεις για τη διατροφή των βρεφών. Η ενσωμάτωσή της στα διατροφικά σχέδια θα μπορούσε να είναι το κλειδί για την αντιμετώπιση του υποσιτισμού και της ανεπάρκειας βιταμίνης Α, βοηθώντας τα βρέφη και τα μικρά παιδιά στην περιοχή να επιτύχουν θετικά αποτελέσματα για την υγεία (Amagloh, Atuna & Amagloh, 2026).

 

 

Αντενδείξεις

Άτομα με νεφρική νόσο ίσως χρειαστεί να περιορίσουν τρόφιμα πλούσια σε κάλιο, ανάλογα με τις οδηγίες του γιατρού τους.  Η υπερβολική κατανάλωση δεν προσφέρει επιπλέον οφέλη· όπως όλα τα τρόφιμα, είναι προτιμότερο να καταναλώνεται στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής.

 

Συμπέρασμα

Στις μέρες μας, η γλυκοπατάτα (Ipomoea batata L.; Lam.) θεωρείται μια πολύ ενδιαφέρουσα θρεπτική τροφή επειδή είναι πλούσια σε σύνθετους υδατάνθρακες, περιέχει υψηλές ποσότητες δευτερογενών μεταβολιτών που προάγουν την υγεία. Θεωρείται εξαιρετική πηγή διαιτητικών καροτενοειδών και πολυσακχαριτών, των οποίων τα οφέλη για την υγεία περιλαμβάνουν αντιοξειδωτική, αντιφλεγμονώδη και ηπατοπροστατευτική δράση, καρδιαγγειακή προστασία, αντικαρκινικές ιδιότητες και βελτίωση της νευρολογικής και μνημονικής ικανότητας, μεταβολικές διαταραχές και λειτουργία του εντερικού φραγμού. Επιπλέον, η μωβ γλυκοπατάτα, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς της σε ανθοκυανίνες, αντιπροσωπεύει μια μοναδική επιλογή τροφίμων για τους καταναλωτές, καθώς και μια πιθανή πηγή λειτουργικών συστατικών για υγιεινά τρόφιμα. Είναι επίσης απίστευτα πλούσια σε βήτα καροτίνη, η οποία μετατρέπεται σε βιταμίνη Α για να υποστηρίξει την καλή όραση και το ανοσοποιητικό σας σύστημα.

Οι γλυκοπατάτες είναι ευέλικτες και μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο σε γλυκά όσο και σε αλμυρά πιάτα, καθιστώντας τες μια εξαιρετική επιλογή υδατανθράκων για τους περισσότερους. Χωρίς να έχει την ίδια ποσότητα αμύλου και γλυκαιμικό δείκτη με την κοινή πατάτα. Αποτελώντας βασικό συστατικό της δίαιτας της Οκινάουα (Ιαπωνική), όπου μαζί με τη Μεσογειακή αποτελούν τα δυο ίσως πιο υγιή διατροφικά πρότυπα παγκόσμια.

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Amagloh, F. C., Atuna, R. A. & Amagloh, F. K. (2026). Leveraging orange-fleshed sweetpotato to advance childhood nutrition in Sub-Saharan Africa. The Journal of the World Public Health Nutrition Association. Vol. 17(1). doi:  https://doi.org/10.26596/wn.202617191-113

 

Laveriano-Santos, E. P., López-Yerena, A., Jaime-Rodriguez, C., González-Coria, J., Lamuela-Raventós, R. M., Vallverdú-Queralt, A., Romanyà, J. & Pérez, M. (2022). Sweet Potato Is Not Simply an Abundant Food Crop: A Comprehensive Review of Its Phytochemical Constituents, Biological Activities, and the Effects of Processing. Antioxidants (Basel). 11(9):1648. doi: 10.3390/antiox11091648

 

 

 

Κωνσταντίνος Λεοντίου

Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc