Χειμώνας σημαίνει μεταξύ άλλων, αυξημένες πιθανότητες για εμφάνιση ιώσεων. Πώς η παιδική παχυσαρκία σχετίζεται με αυτές; Πώς η μη επίτευξη φυσιολογικού σωματικού βάρους επηρεάζει τους πνεύμονες κατά την ενηλικίωση;

 

Παιδική & εφηβική παχυσαρκία

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η παχυσαρκία σε παιδιά και εφήβους έχει αναβαθμιστεί από «επιδημία» σε «πανδημία», όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενα άρθρα (πόσο φταίνε τα παιδιά για τον επιπολασμό της παιδικής παχυσαρκίας, ο στόχος που χάθηκε, η επιδημία που έγινε πανδημία).

Χωρίς άμεση δράση, περίπου το ένα τρίτο (746 εκατομμύρια) των παιδιών και των εφήβων του κόσμου αναμένεται να ζουν με υπερβολικό βάρος ή παχυσαρκία έως το 2050, εκ των οποίων περίπου οι μισοί (360 εκατομμύρια) θα έχουν παχυσαρκία.

 

Σχέση με την υγεία

Παιδιά και έφηβοι που είναι παχύσαρκοι παρουσιάζουν μια σειρά από προβλήματα υγείας τα οποία αφορούν τόσο το τώρα (αναπτυξιακά, ορμονικά, εμφάνιση υπέρτασης, σακχαρώδους διαβήτη, έλλειψη σε θρεπτικά συστατικά, μυοσκελετικά προβλήματα, εμφάνιση κατάθλιψης, διατροφικές διαταραχές κοκ) όσο και το μέλλον (παχυσαρκία ενηλίκων, εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη ΙΙ, υπερχοληστεριναιμία, υπερουριχαιμία, υπέρταση, μεταβολικά νοσήματα, χαμηλή ποιότητα ζωής, μείωση προσδόκιμου, ψυχολογικά προβλήματα κοκ). Λύσεις όπως έχουμε αναφέρει ξανά, έχουν να κάνουν με τη θέσπιση εθνικών προγραμμάτων κατά της παιδικής κι εφηβικής παχυσαρκίας, δημιουργία αθλητικών χώρων, προτεραιοποίηση του ρόλου του διαιτολόγου κτλ. Ένας τομέας που επίσης έχει παραμεληθεί είτε δεν έχει δοθεί η κατάλληλη προσοχή, είναι εκείνος με την εμφάνιση των ιώσεων. Ιώσεις που κατά την περίοδο του χειμώνα είναι πιο εύκολο να εμφανιστούν.

 

Παράγοντες εμφάνισης ιώσεων

Ανέκαθεν ο χειμώνας είναι η εποχή εμφάνισης ιώσεων. Στο βόρειο ημισφαίριο η λεγόμενη “flu season” (εποχή της γρίπης) ξεκινά από τα μέσα Νοέμβρη, κορυφώνεται Δεκέμβρη με Φεβρουάριο και μπορεί να διαρκέσει μέχρι τα τέλη του Μάρτη. Σε αυτή την περίοδο επικρατούν παράγοντες που βοηθούν στην εξάπλωση των ιώσεων. Παράγοντες όπως:

– Οι χαμηλές θερμοκρασίες: Πολλοί ιοί επιβιώνουν και μεταδίδονται πιο εύκολα σε χαμηλές θερμοκρασίες.

– Ο συνωστισμός σε κλειστούς χώρους: Η παραμονή στις σχολικές αίθουσες, σε αίθουσες με κόσμο και στα ΜΜΜ διευκολύνει τη μετάδοση με τα σταγονίδια και την επαφή.

– Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα:  Που προκύπτει από διατροφικά κακές επιλογές σίτισης, μειωμένη σωματική άσκηση, έλλειψη βιταμίνης D (λόγω έλλειψης έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία).

– Έλλειψη βασικών κανόνων υγιεινής & συμπεριφοράς: Ανεπαρκές πλύσιμο χεριών και ανεπαρκούς ατομικής υγιεινής, μη χρήση μάσκας παρουσία άλλων, κλείσιμο παραθύρων.

– Χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο: Και εδώ παρατηρείται ότι όσο βαδίζουμε σε πιο χαμηλά κοινωνικά και οικονομικά στρώματα της κοινωνίας τόσο πιο συχνές είναι οι εμφανίσεις ιώσεων αλλά και η παράταση διάρκειας αυτών.

 

 

Οι πιο γνωστές ιώσεις του χειμώνα

Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες όπως η γρίπη (τύπου Α και Β), ο COVID-19, ιώσεις κατώτερου αναπνευστικού (RSV και λαρυγγίτιδα), γαστρεντερίτιδες καθώς και ιώσεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, όπως κορονοϊοί και ρινοϊοί.

 

Ποια η σχέση με την παχυσαρκία;

Εύκολα θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος «ποια η σχέση των παραπάνω με την παχυσαρκία αφού μιλάμε για το αναπνευστικό σύστημα;». Υπενθυμίζουμε, ότι κατά τη διάρκεια της έξαρσης της πανδημίας του COVID-19 ένα μεγάλο ποσοστό (>28% υπέρβαροι και >51% παχύσαρκοι) που έχασε τη ζωή τους ήταν παχύσαρκοι (Kompaniyets et al, 2021). Υπάρχει εκ του αποτελέσματος σύνδεση της υπερβαρότητας με τις ιώσεις. Όσον αφορά όμως τους ανήλικους;

 

 

Παιδική παχυσαρκία και ιώσεις

Ποιοι είναι τελικά οι παράγοντες που κάνουν τα υπέρβαρα και παχύσαρκα παιδιά κι εφήβους πιο επιρρεπείς στις ιώσεις;

 

• Αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα

Παιδιά και έφηβοι με υπερβαρότητα ακολουθούν διατροφή πλούσια σε trans-λιπαρά οξέα, κορεσμένο λίπος, αλάτι και ζάχαρη (με άλλα λόγια επεξεργασμένες τροφές) προτιμώντας τα από τροφές με πλούσιο αντιοξειδωτικό περιεχόμενο και θρεπτική αξία, όπως τέτοια είναι τα φρούτα, τα λαχανικά, τα προϊόντα ολικής, τα όσπρια, τα ψάρια, το κρέας, οι ξηροί καρποί και τα γαλακτοκομικά. Ο αυξημένος λιπώδης ιστός προκαλεί χρόνια φλεγμονή οπότε το ανοσοποιητικό είναι πιο ανίσχυρο. Ένας ακόμα λόγος σε αυτό είναι η έλλειψη διατροφής πλούσιας σε φυτικές ίνες.

 

• Παρατεταμένη διάρκεια λοίμωξης

Συχνά τα παιδιά με υπερβαρότητα νοσούν συχνότερα από ιώσεις και μάλιστα τα συμπτώματα είναι πιο βαριά και παρατεταμένα σε σύγκριση με παιδιά που έχουν φυσιολογικό βάρος.

 

• Έλλειψη σωματικής άσκησης

Η σωματική άσκηση σε τακτικό βαθμό «χτίζει» ένα σωστό μυοσκελετικό σύστημα και σε συνδυασμό με τη σωστή διατροφή ένα άρτιο ανοσοποιητικό. Παιδιά με υπερβαρότητα τείνουν να αθλούνται πολύ λίγο έως καθόλου.

 

• Φαύλος κύκλος

Συχνά παιδιά που νοσούν και παραμένουν σπίτι είναι πιο επιρρεπή στο να αναζητήσουν comfort food. Σε αυτό το είδος φαγητού είναι τα γλυκά σνακ (σοκολάτες, μπισκότα, κρουασάν, μάφιν) όπως και τα αλμυρά (κράκερς, πατατάκια). Η προτίμηση αυτών σε συνδυασμό με τις ώρες παραμονής στις οθόνες επιτείνει τη διάρκεια των ιώσεων.

 

• Έλλειψη ενυδάτωσης

Πολύ συχνά παιδιά και έφηβοι με υπερβαρότητα αποφεύγουν να ενυδατώνονται με νερό (πόσιμο ή μεταλλικό). Αντ’ αυτού προτιμούν εναλλακτικές όπως χυμοί εμπορίου, φρουτοποτά, αναψυκτικά, ενεργειακά ποτά ακόμα και ροφήματα με καφέ. Όλα αυτά περιέχουν αυξημένες ποσότητες ζάχαρης (6-8 κουταλάκια ανά συσκευασία) έτσι ώστε αντί να ενυδατώνουν τελικά οδηγούν σε αφυδάτωση τον παιδικό και εφηβικό οργανισμό και άρα πιο επιρρεπή στην παράταση διάρκειας της ίωσης. Επίσης, τα φρουτοποτά και οι χυμοί εμπορίου δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να αντικαταστήσουν σε θρεπτική αξία τις βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία που λαμβάνουμε από την κατανάλωση ενός φρεσκοστυμμένου χυμού από πορτοκάλι, ρόδι ή άλλο φρέσκο φρούτο.

 

• Έλλειψη ύπνου

Ειδικά στην Ελλάδα παρατηρείται μια ολοένα και αυξανόμενη έλλειψη ύπνου σε παιδιά και εφήβους. Τόσο το χειμώνα όσο και τις υπόλοιπες εποχές του χρόνου. Η έλλειψη ύπνου σχετίζεται άμεσα με την εμφάνιση παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας καθώς και τη μειωμένη σωματική/ορμονική ανάπτυξη. Σχετίζεται επίσης με κατάπτωση του ανοσοποιητικού συστήματος και μειωμένη πνευμονική λειτουργία οπότε συμβάλλει στην παράταση της διάρκειας των ιώσεων. Κατά τη διάρκεια του ύπνου αυξάνεται η παραγωγή κυτταροκινών (ουσίες που καταπολεμούν τις λοιμώξεις). Επιπλέον, ενεργοποιούνται τα Τ-λεμφοκύτταρα που αναγνωρίζουν και καταστρέφουν τους ιούς. Αυτά τα πλεονεκτήματα χάνονται όταν ο ύπνος είτε δεν είναι ποσοτικά ο πρέπον (ανάλογα με την αναπτυξιακή φάση του παιδιού/έφηβου) είτε ποιοτικά (ύπνος αργά το βράδυ και ξύπνημα προς το μεσημέρι).

 

 

ΧΑΠ, παιδική παχυσαρκία και ενηλικίωση

Νέα έρευνα που παρουσιάστηκε στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Παχυσαρκία στη Μάλαγα (ECO 2025, 11-14 Μαΐου) έδειξε ότι η υπερβολική παχυσαρκία κατά την παιδική ηλικία σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) στην ενήλικη ζωή.

Η προσοχή στους παράγοντες κινδύνου για τη ΧΑΠ εκτός από το κάπνισμα αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο σε μελέτες περιβαλλοντικών, επαγγελματικών, ακόμη και πρώιμων παραγόντων της ζωής. Αν και προηγούμενες μελέτες έχουν υποδείξει μια σύνδεση μεταξύ της παχυσαρκίας και του μη αλλεργικού άσθματος και της πνευμονικής λειτουργίας σε ενήλικες, η συσχέτιση με τη ΧΑΠ παραμένει άγνωστη. Επομένως, ο στόχος ήταν να εξεταστεί εάν οι τροχιές του δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) στην παιδική ηλικία συσχετίζονταν με τη ΧΑΠ.

 

 

 

Οι συγγραφείς διαπίστωσαν ότι κατά την περίοδο παρακολούθησης σε σύγκριση με γυναίκες με μέση τροχιά ΔΜΣ παιδικής ηλικίας, ο κίνδυνος χρόνιας ΧΑΠ ήταν 10% υψηλότερος για τις γυναίκες που είχαν τροχιά πάνω από τον μέσο όρο, 26% υψηλότερος για τις γυναίκες που είχαν τροχιά υπερβολικού βάρους και 65% υψηλότερος για τις γυναίκες με τροχιά ΔΜΣ παχυσαρκίας.

Σε σύγκριση με τους άνδρες με μέση τροχιά ΔΜΣ παιδικής ηλικίας, ο κίνδυνος ΧΑΠ ήταν 7% υψηλότερος για τους άνδρες με τροχιά πάνω από τον μέσο όρο, 16% υψηλότερος για τους άνδρες με τροχιά υπερβολικού βάρους και 40% υψηλότερος για τους άνδρες με τροχιά παχυσαρκίας.

Αντίθετα, χαμηλότερος κίνδυνος μελλοντικής ΧΑΠ παρατηρήθηκε μόνο για γυναίκες με τροχιά ΔΜΣ παιδικής ηλικίας κάτω του μέσου όρου – 9% χαμηλότερος σε σύγκριση με τις γυναίκες με μέση τροχιά ΔΜΣ παιδικής ηλικίας.

Οι συγγραφείς κατέληξαν στο συμπέρασμα: “Η ύπαρξη τροχιάς ΔΜΣ πάνω από το μέσο όρο στην παιδική ηλικία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο επακόλουθης ΧΑΠ. Έτσι, τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι το υπερβολικό βάρος κατά τη διάρκεια αυτής της πρώιμης περιόδου ζωής αποτελεί δείκτη κινδύνου για την ανάπτυξη ΧΑΠ“.

Αναλογιζόμενοι τις πιθανές αιτίες της συσχέτισης, πρόσθεσαν: «Το κάπνισμα των γονέων και η κοινωνικοοικονομική κατάσταση είναι πιθανοί και μη μετρήσιμοι συγχυτικοί παράγοντες σε αυτή τη μελέτη. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι εκτιμήσεις των επιπτώσεων ήταν συνεπείς σε όλες τις ομάδες γέννησης, παρά τις διάφορες ιατρικές, πολιτισμικές και κοινωνικοοικονομικές αλλαγές (συμπεριλαμβανομένων των προτύπων καπνίσματος) κατά την περίοδο της μελέτης, η μεροληψία θεωρείται περιορισμένη, πράγμα που σημαίνει ότι το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία στην παιδική ηλικία είναι πιθανό να αποτελούν ανεξάρτητους δείκτες κινδύνου για ΧΑΠ στην ενήλικη ζωή» (Richter et al, 2025).

 

 

Επίλογος

Η καθιστική ζωή, η υπερβαρότητα, η κακή ποιότητα διατροφής, η έλλειψη εμβολιασμού, η μειωμένη σωματική άσκηση, η έλλειψη ύπνου, η έλλειψη ατομικής υγιεινής, το κάπνισμα των γονέων, η κοινωνικοοικονομική τους θέση, η έλλειψη ενυδάτωσης, όλα αυτά συμβάλλουν στην πρόληψη από την εμφάνιση των ιώσεων αλλά και στη γρηγορότερη θεραπεία. Με όλα αυτά, η αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας με απώτερο στόχο την υιοθέτηση συνηθειών όπως σωστή διατροφή, ξεκούραση και άθληση θα βοηθήσουν παιδιά και εφήβους στην αποφυγή ιώσεων. H ενίσχυση του ανοσοποιητικού αποτελεί μέγα στόχο προκειμένου η εμφάνιση ίωσης να αποτελέσει μια ολιγοήμερη «ανάμνηση» του χειμώνα και τίποτα περισσότερο, σε περίπτωση ασθένειας. Η υπερβαρότητα συνδέεται τόσο με τις ιώσεις όσο και με άλλες επιπλοκές του αναπνευστικού συστήματος όπως τέτοια είναι η ΧΑΠ. Η επίτευξη ενός σωστού σωματικού βάρους (με βάση τις καμπύλες ανάπτυξης) σε παιδιά και εφήβους μέσω εκπαίδευσης αυτών αλλά και των γονέων/κηδεμόνων τους είναι αναγκαία προκειμένου κατά την ενηλικίωση να μην τους απασχολούν τυχόν επιπλοκές όντες επιρρεπείς σε λοιμώξεις και ασθένειες.

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Kompaniyets, L., Goodman, A. B., Belay, B., Freedman, D. S., Sucosky, M. S., Lange, S. J., Gundlapalli, A. V., Boehmer, T. K., Blanck, H. M. (2021). Body Mass Index and Risk for COVID-19–Related Hospitalization, Intensive Care Unit Admission, Invasive Mechanical Ventilation, and Death — United States, March–December 2020. US Department of Health and Human Services/Centers for Disease Control and Prevention. 70(10), pp 355-361.

Richter, F., Dorthe Corfitzen Pedersen, D. C., Madsen, F, Backman, H., Jensen, U. S., Linneberg, A., Leth-Møller, K. B., Baker, J. L. (2025). “Childhood body mass index trajectories above average are associated with chronic obstructive pulmonary disease”. EASO, https://easo.org/study-uncovers-link-between-childhood-overweight-and-obesity-and-chronic-obstructive-pulmonary-disease-in-adulthood/

 

Κωνσταντίνος Λεοντίου

Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc