Τι είναι η εντερική δυσβίωση και πώς συνδέεται με εμφάνιση αυτοάνοσων νοσημάτων; Τι σχέση έχουν πρεβιοτικά και προβιοτικά; Υπάρχει διατροφή που να την καταπολεμά και ποιοι παράγοντες τη δημιουργούν;

 

Ορισμός

Εντερική δυσβίωση είναι η κατάσταση που συμβαίνει όταν διαταράσσεται η ισορροπία του εντερικού μας μικροβιώματος. Δηλαδή η ισορροπία ανάμεσα στα περίπου 38 δισεκατομμύρια βακτήρια που διαθέτει ένας ενήλικας και ζουν φυσιολογικά στο πεπτικό μας σύστημα. Τα περισσότερα από αυτά (90%) βρίσκονται στο παχύ έντερο και τα υπόλοιπα στο στόμα, στο λεπτό έντερο, στο δέρμα και όσον αφορά τις γυναίκες και στον κόλπο.

 

 

Γιατί συμβαίνει

Όπως είδαμε, η εντερική δυσβίωση συμβαίνει όταν διαταράσσεται η ισορροπία ανάμεσα στα «καλά» και στα «κακά» βακτήρια. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι που η ισορροπία αυτή αλλάζει, οι δημοφιλέστεροι εκ των οποίων είναι οι ακόλουθοι:

• Έλλειψη φυτικών ινών & διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένα τρόφιμα
• Χρόνιο στρες
• Τακτική χρήση αντιβιοτικών
• ΙΦΝΕ (Ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου)

 

Πώς μπορώ να καταλάβω αν έχω;

Η δυσβίωση έχει μια σειρά από συμπτώματα όπως ΣΕΕ (σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου), κόπωση, αυξημένοι δείκτες φλεγμονής, ραθυμία, διάρροιες, αέρια. Αυτά είναι όμως γενικά και συμβαίνουν σε μια μεγάλη γκάμα παθήσεων. Για βεβαιότητα αναγνώρισης ύπαρξης εντερικής δυσβίωσης υπάρχει η ανάλυση μικροβιώματος κοπράνων (SMA: Stool Micriobiome Analysis) που πραγματοποιείται είτε με καλλιέργεια είτε με μοριακές τεχνικές.

Ωστόσο, η εντερική δυσβίωση δεν έχει συγκεκριμένες τιμές πάνω από τις οποίες να θεωρείται θετική στο άτομο που κάνει τις παραπάνω εξετάσεις. Επιπρόσθετα κάθε άτομο διαφέρει στο εντερικό μικροβίωμα από τα άλλα. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει επίσημα αναγνωρισμένη ιατρική διάγνωση της κατάστασης αυτής. Οπότε η διαπίστωση ύπαρξης εντερικής δυσβίωσης στην κλινική πράξη εξαρτάται κυρίως από τη λήψη του ιστορικού (ιατρικού και διατροφικού), έλεγχο φλεγμονής καθώς και έλεγχο για συγκεκριμένες παθολογικές καταστάσεις.

 

Παρατεταμένη εντερική δυσβίωση

Αρχικά είδαμε ότι η ανισορροπία στα εντερικά μας βακτήρια προκαλούν συμπτώματα όπως διάρροιες, κόπωση και αέρια. Όταν όμως η εντερική δυσβίωση απασχολεί έναν οργανισμό για μεγάλο διάστημα τότε λόγω της φλεγμονής που δημιουργείται προκαλούνται μια σειρά από καταστάσεις. Καταστάσεις που περιλαμβάνουν την παχυσαρκία, τον καρκίνο, άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, ευκολία νόσησης και δυσκολία επανάκαμψης κοκ. Η κατάπτωση του ανοσοποιητικού συστήματος και η χρόνια φλεγμονή αποτελούν τις “καλύτερες φίλες” των αυτοάνοσων νοσημάτων (μαζί με το χρόνιο στρες).

 

Ποια η σχέση της με τη διατροφή;

Η διατροφή παίζει το σημαντικότερο παράγοντα για την επαναφορά του εντερικού μικροβιώματος σε ισορροπία και άρα την «εξαφάνιση» της εντερικής δυσβίωσης. Μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες και πρεβιοτικά είναι η πρώτη γραμμή κρούσης. Τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες είναι τα προϊόντα ολικής άλεσης, τα δημητριακά (βρώμη, σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη), τα ψευδοδημητριακά (φαγόπυρο, κινόα, κεχρί), τα όσπρια, τα φρούτα, τα λαχανικά και οι ξηροί καρποί. Που βρίσκουμε όμως πρεβιοτικά και που τα προβιοτικά; Ποια είναι η μεταξύ τους διαφορά;

 

Προβιοτικά και πρεβιοτικά

Τα προβιοτικά είναι μικροοργανισμοί που όταν λαμβάνονται σε ικανοποιητικές ποσότητες προσφέρουν πολλαπλά οφέλη για την υγεία μας. Οφέλη που έχουν να κάνουν με τη βελτίωση  του ανοσοποιητικού συστήματος. Με άλλα λόγια είναι τα «καλά βακτήρια» που βάζουμε στο έντερό μας με φυσικό τρόπο (διατροφή). Κάποια από τα «καλά» αυτά βακτήρια είναι τα Lactobacillus & τα Bifidobacterium. Τα συναντούμε σε τροφές όπως το γιαούρτι (στραγγιστό), το κεφίρ (ποιοτικά ανώτερο αυτό που θα φτιάξουμε εμείς σε σχέση με εκείνο του εμπορίου), οι πίκλες (τουρσί), το kimchi (κορεάτικο τουρσί) και το ξινολάχανο.

Τα πρεβιοτικά είναι ουσιαστικά το «φαγητό» των προβιοτικών. Αυτά δεν είναι βακτήρια, είναι άπεπτες φυτικές ουσίες και τα δημοφιλέστερα είναι η ινουλίνη, οι φρουκτοολιγοσακχαρίτες (FOS) και οι γαλακτοολιγοσακχαρίτες (GOS). Στη φυσική τους μορφή βρίσκονται σε τροφές όπως σκόρδο, κρεμμύδι, λιναρόσπορος, πράσο, όσπρια, προϊόντα ολικής και μπανάνα.

Τέλος, όταν ένα τρόφιμο περιέχει και προβιοτικά και πρεβιοτικά ονομάζεται «συμβιωτικό» (symbiotic). Για παράδειγμα, αν συνδυάσουμε στραγγιστό γιαούρτι με λιναρόσπορο πετυχαίνουμε ένα τέτοιο.

 

 

Υπάρχει διατροφή να προκαλεί τη δυσβίωση;

Ναι. Παραπάνω είδαμε τρόπους να βοηθήσουμε τον «καλό» πληθυσμό του εντέρου να αυξηθεί τόσο ώστε να νικήσει τον «κακό» πληθυσμό και να υπάρξει η ισορροπία που θα σημαίνει και το τέλος της εντερικής δυσβίωσης. Τροφές όμως όπως οι επεξεργασμένες βρίσκονται στο στρατόπεδο των…κακών. Χάμπουργκερ, πίτσες, σφολιατοειδή, γλυκά (σοκολάτες, μπισκότα, κέικ, πάστες κτλ), αλμυρά σνακ (επεξεργασμένοι ξηροί καρποί, πατατάκια, γαριδάκια, κράκερ κτλ), αλλαντικά, επεξεργασμένα τυριά, δημητριακά πρωινού και φυτικά γαλακτοκομικά. Η συχνότητα παίζει τεράστιο ρόλο. Παρεμπιπτόντως, τα περισσότερα τρόφιμα θεωρούνται επεξεργασμένα οπότε τη σύγχυση αυτή τη λύνει ο διαιτολόγος.

 

Ο ρόλος της Μεσογειακής Διατροφής

Σύμφωνα με την έρευνα, η προσκόλληση στη Μεσογειακή Διατροφή (ΜΔ) έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη ποικιλότητα στο εντερικό μας μικροβίωμα αλλά και μειωμένους δείκτες φλεγμονής, που προκαλεί η ανισορροπία αυτή. Οι ερευνητές βρήκαν ότι η ΜΔ ενισχύει την ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων του εντέρου όπως τα Bifidobacterium, Faecalibacterium prausnitzii και Roseburia, τα οποία παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας που ενισχύουν την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού, μειώνουν τη φλεγμονή και βελτιώνουν την μεταβολική ομοιόσταση. Κλινικές και προκλινικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι η ΜΔ σχετίζεται με αυξημένη μικροβιακή ποικιλομορφία, μειωμένα προφλεγμονώδη βακτήρια και βελτιωμένους δείκτες ευαισθησίας στην ινσουλίνη, μεταβολισμού λιπιδίων και γνωστικής λειτουργίας. Επιπλέον, η ΜΔ επηρεάζει θετικά το εντερικό μικροβίωμα σε διάφορες καταστάσεις, όπως η παχυσαρκία, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και η νευροεκφύλιση, μετριάζοντας ενδεχομένως τη συστηματική φλεγμονή και ενισχύοντας τους νευροπροστατευτικούς μηχανισμούς.

Απαιτούνται περαιτέρω μακροπρόθεσμες κλινικές δοκιμές για την καλύτερη κατανόηση της ατομικής μεταβλητότητας και τη βελτίωση των διατροφικών παρεμβάσεων που είναι προσαρμοσμένες σε διαφορετικούς πληθυσμούς, καταλήγει η μελέτη αυτή (Perrone & D’Angelo, 2025).

 

Άλλοι παράγοντες

Πλην της κακής διατροφής η εντερική δυσβίωση ενθαρρύνεται και από το κάπνισμα, τη μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ, την έλλειψη ύπνου, την έλλειψη ρουτίνας (περισσότερο την έλλειψη κιρκάδιου ρυθμού), το φύλο (οι γυναίκες λόγω διαφορετικής ορμονικής σύνθεσης παρουσιάζουν τακτικότερα δυσβίωση από τους άνδρες), την ηλικία και φυσικά τη φαρμακευτική αγωγή (τα αντιβιοτικά βρίσκονται στην κορυφή της λίστας και ακολουθούν τα αντιφλεγμονώδη, τα αντικαταθλιπτικά και οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων).

 

Συμπέρασμα

Η εντερική δυσβίωση αποτελεί μια δυσάρεστη κατάσταση που οφείλεται σε ανισορροπία των βακτηρίων στο εντερικό μας μικροβίωμα. Μια σειρά από παράγοντες οφείλουν την εμφάνισή της. Στο κομμάτι της διατροφής, η Μεσογειακή αποτελεί ένα δοκιμασμένο σχήμα για βελτίωση του μικροβιώματος μας. Η προσκόλληση σε μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, πρεβιοτικά και προβιοτικά είναι η λύση. Όσο γρηγορότερα κάνουμε αυτή την αλλαγή στη διατροφή μας τόσο πιο γρήγορα τα «καλά» θα νικήσουν τα «κακά» βακτήρια και η δυσβίωση θα περάσει στην ιστορία μην επιτρέποντάς της να δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για χρόνιες ασθένειες.

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Perrone, P. & D’Angelo, S. (2025). Gut Microbiota Modulation Through Mediterranean Diet Foods: Implications for Human Health. Nutrients, 17(6), 948, doi: https://doi.org/10.3390/nu17060948

 

 

Κωνσταντίνος Λεοντίου

Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc